W skrócie: zalecenia dla ogółu dorosłych to około 0,8 g białka na kilogram masy ciała dziennie. Przy regularnym treningu siłowym większość rekomendacji sportowych mówi orientacyjnie o 1,2-1,6 g/kg, a przy budowaniu masy mięśniowej nawet więcej. Z wiekiem potrzeba białka raczej rośnie niż maleje. Ważny jest też rozkład na posiłki: zwykle lepiej sprawdzają się 3-4 posiłki z porcją białka niż jedna duża porcja wieczorem. Przy chorobach nerek i dietach leczniczych ilość białka trzeba ustalić z lekarzem.
Białko to jeden z tematów, wokół których narosło najwięcej sprzecznych rad. Jedni twierdzą, że trenujący potrzebują go ogromnych ilości, inni - że Polacy jedzą go i tak za dużo. Prawda leży pośrodku i zależy od tego, kim jesteś i jak trenujesz. Poniżej zebraliśmy orientacyjne widełki z zaleceń dla osób aktywnych. To nie jest indywidualny plan żywienia - przy chorobach i dietach specjalnych ilość białka ustala lekarz lub dietetyk.
Po co białko, gdy trenujesz siłowo
Trening siłowy daje mięśniom sygnał do wzrostu i naprawy, a białko dostarcza budulca. Bez wystarczającej ilości białka efekty treningu są mniejsze: siła rośnie wolniej, a przy redukcji masy ciała łatwiej tracić mięśnie zamiast tłuszczu. Z wiekiem ma to jeszcze większe znaczenie, bo mięśnie słabiej reagują na ten sam bodziec. Piszemy o tym w tekście o sarkopenii i treningu.
Ile białka dziennie - orientacyjne widełki
| Sytuacja | Orientacyjnie, g na kg masy ciała |
|---|---|
| Dorosły, niewielka aktywność | ok. 0,8 |
| Regularny trening siłowy dla zdrowia | ok. 1,2-1,6 |
| Budowanie masy mięśniowej | ok. 1,6-2,0 |
| Osoby po 60. roku życia, aktywne | ok. 1,0-1,5 |
Przykład dla osoby ważącej 70 kg: przy 0,8 g/kg to około 56 g białka dziennie, przy 1,2 g/kg około 84 g, a przy 1,6 g/kg około 112 g. Przy dużej nadwadze wylicza się zwykle nie z aktualnej, tylko z docelowej lub należnej masy ciała - tu warto skorzystać z pomocy dietetyka.
To widełki, a nie sztywne normy. Dla większości osób trenujących 2-3 razy w tygodniu dla zdrowia rozsądnym punktem wyjścia jest dolna część przedziału, czyli około 1,2 g/kg.
Białko po 40 i po 60 - dlaczego więcej, a nie mniej
Z wiekiem mięśnie gorzej odpowiadają na tę samą porcję białka. To zjawisko nazywa się opornością anaboliczną. W praktyce oznacza to, że osoba po sześćdziesiątce zwykle potrzebuje nieco więcej białka na kilogram masy ciała i większych porcji w posiłku, żeby uzyskać podobny efekt jak trzydziestolatek. Jednocześnie apetyt często spada, a posiłki stają się mniejsze, więc białka w diecie robi się mniej, a nie więcej.
Dlatego u osób starszych białko i trening siłowy są dwiema stronami tej samej profilaktyki. Jedno bez drugiego działa słabo. Szerzej o tym, dlaczego warto trenować siłowo z wiekiem, piszemy w tekście trening siłowy dla zdrowia.
Rozkład białka na posiłki
Oprócz łącznej ilości liczy się rozkład w ciągu dnia. U wielu osób śniadanie i obiad zawierają mało białka, a większość przypada na kolację. Lepiej sprawdza się podejście, w którym każdy z 3-4 głównych posiłków zawiera porcję białka, orientacyjnie 20-40 g. Przykłady takich porcji:
- 3 jajka i kromka chleba z twarogiem,
- porcja kurczaka, indyka lub ryby wielkości dłoni,
- skyr lub jogurt grecki z płatkami i owocami,
- talerz zupy z soczewicy z dodatkiem twarogu lub jajka,
- tofu lub tempeh z kaszą i warzywami.
Posiłek z białkiem po treningu jest dobrym pomysłem, ale nie trzeba go jeść w ciągu „magicznych 30 minut". Ważniejsza jest suma i rozkład w ciągu dnia.
Najczęstsze mity o białku
- „Im więcej białka, tym więcej mięśni." Nie. Powyżej pewnej ilości dodatkowe białko nie przyspiesza wzrostu mięśni. Bez treningu siłowego nawet duża ilość białka nie zbuduje mięśni.
- „Białko trzeba jeść tylko z mięsa." Dobre źródła to też ryby, jajka, nabiał, rośliny strączkowe i produkty sojowe. Na diecie roślinnej warto łączyć różne źródła w ciągu dnia.
- „Białko szkodzi nerkom." U osób z chorobą nerek ilość białka rzeczywiście trzeba ograniczać i ustalać z lekarzem. U osób zdrowych ilości z powyższej tabeli są zwykle uznawane za bezpieczne.
- „Białko jest tylko dla sportowców." Wystarczająca ilość białka jest ważna dla każdego, kto chce zachować mięśnie i sprawność, zwłaszcza po czterdziestce.
Czy potrzebujesz odżywki białkowej
Nie musisz. Odżywka białkowa to po prostu wygodna forma jedzenia, a nie suplement o specjalnych właściwościach. Przydaje się, gdy trudno Ci dobić do potrzebnej ilości zwykłym jedzeniem, na przykład przy małym apetycie, w podróży albo przy diecie roślinnej. Jeśli jesz wystarczająco dużo białka z posiłków, odżywka niczego nie doda.
Kiedy dietę trzeba skonsultować
Przed zwiększeniem ilości białka porozmawiaj z lekarzem, jeśli masz chorobę nerek, cukrzycę z powikłaniami, dnę moczanową albo jesteś na diecie leczniczej. Indywidualny plan żywienia, zwłaszcza przy redukcji masy ciała czy insulinooporności, powinien ułożyć dietetyk. O treningu przy insulinooporności piszemy w tekście insulinooporność a trening.
Trening siłowy w Gdańsku - od czego zacząć
Białko bez treningu nie zbuduje mięśni. W Gorismove na Przymorzu Małym zaczynamy od 45-minutowej konsultacji za 190 zł, a potem możesz trenować z trenerem (220 zł za 60 minut, taniej w pakietach) albo samodzielnie w ramach karnetu Open - opisaliśmy go na stronie siłownia na Przymorzu. Siłą i przygotowaniem motorycznym zajmuje się u nas między innymi Olek. Przy ograniczeniach zdrowotnych zacznij od treningu medycznego.